สอวช. จับมือ สทน. เปิดระดมความเห็น “ร่างสมุดปกขาว SMR” ปักหมุดดันเทคโนโลยีคาร์บอนต่ำ ปั้นไทยสู่ผู้นำเทคโนโลยีนิวเคลียร์สะอาดแห่งภูมิภาค
มุ่งสู่เป้าหมาย Net Zero
สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) ภายใต้ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ร่วมกับ สถาบันเทคโนโลยีนิวเคลียร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) (สทน.) จัดสัมมนารับฟังความคิดเห็นต่อร่างสมุดปกขาว เรื่อง “การศึกษาเชิงนโยบายด้านเตาปฏิกรณ์นิวเคลียร์แบบโมดูลาร์ขนาดเล็ก (Small Modular Reactor: SMR) และความเป็นไปได้ในการประยุกต์ใช้ในประเทศไทย” ณ ห้องประชุมหว้ากอ 1 และ 2 อาคารจัตุรัสจามจุรี ชั้น 14 สอวช. โดยมี ดร.สุรชัย สถิตคุณารัตน์ ผู้อำนวยการ สอวช. กล่าวเปิดการสัมมนา
ดร.สุรชัย กล่าวว่า สอวช. มีบทบาทสำคัญในการทำนโยบายด้านการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อววน.) และเสนอต่อสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ ก่อนตัดสินใจนำนโยบายไปขับเคลื่อนจริงในระดับประเทศ ซึ่งที่ผ่านมา สอวช. เคยได้นำเสนอประเด็นเรื่อง SMR ให้กับที่ประชุมสภานโยบาย โดยได้เน้นย้ำว่าเรื่องนี้เป็นเรื่องที่ประเทศต้องศึกษาและเตรียมความพร้อม ให้ตอบรับกับการเปลี่ยนแปลงของสถานการณ์ภายนอกในเรื่องพลังงานและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ที่ปัจจุบันต้องการเทคโนโลยีที่ปล่อยคาร์บอนต่ำเข้ามาช่วย โดยประเทศไทยได้ประกาศเป้าหมายการบรรลุการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero) ภายในปี ค.ศ 2050 ซึ่งจำเป็นต้องอาศัยทั้งการพัฒนาพลังงานหมุนเวียน การเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงาน และการพิจารณาเทคโนโลยีพลังงานคาร์บอนต่ำรูปแบบใหม่ที่มีศักยภาพในระยะยาว ซึ่ง SMR ได้รับความสนใจเพิ่มขึ้นในระดับนานาชาติ เนื่องจากเป็นเทคโนโลยีที่มีศักยภาพในการผลิตไฟฟ้าคาร์บอนต่ำ มีความยืดหยุ่นในการติดตั้ง สามารถสนับสนุนการผสานพลังงานหมุนเวียนเข้าสู่ระบบไฟฟ้า และอาจมีบทบาทสำคัญต่อการเสริมสร้างความมั่นคงทางพลังงานของประเทศในอนาคต
“การที่จะเดินหน้าเรื่องนี้ต้องมีเอกสารข้อมูลที่มีความเป็นวิชาการ เป็นกลางและถูกต้อง การริเริ่มจัดทำสมุดปกขาวฯ จึงถือเป็นความตั้งใจในการผลักดันเรื่องนี้อย่างจริงจัง แต่ขณะเดียวกันการสัมมนานี้จะไม่ใช่การแลกเปลี่ยนความเห็นในเชิงงานวิชาการเพียงอย่างเดียว แต่ยังต้องมองถึงการนำข้อมูลไปจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายให้กับรัฐบาลต่อไปด้วย” ดร.สุรชัย กล่าว
ภายในงานสัมมนาได้มีการนำเสนอสาระสำคัญและข้อเสนอเชิงนโยบายของร่างสมุดปกขาวฯ โดย ดร.ศรวณีย์ สิงห์ทอง ผู้อำนวยการฝ่ายนโยบายเพื่อความยั่งยืน สอวช. และ ดร.กนกรัชต์ ตียพันธ์ ผู้จัดการศูนย์วิศวกรรมและเทคโนโลยีนิวเคลียร์ สทน. ที่ได้เผยให้เห็นเนื้อหาภาพรวมของสมุดปกขาวฯ แต่ละส่วน ได้แก่ 1.ปัจจัยที่ทำให้เทคโนโลยี SMRs เป็นที่ต้องการของตลาด ทั้งในแง่ความท้าทายด้านพลังงาน ที่มีความต้องการพลังงานสะอาดเพิ่มขึ้น รวมถึงผลกระทบจากปัจจัยทางภูมิรัฐศาสตร์ และการตอบสนองต่อเป้าหมาย Net Zero ที่เห็นได้จากแนวโน้มการขยายตัวของพลังงานนิวเคลียร์ทั่วโลก เพื่อสนับสนุนเป้าหมายดังกล่าว 2.สถานการณ์และทิศทางเทคโนโลยี ฉายภาพให้เห็นตั้งแต่วิวัฒนาการของโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ สถานะความพร้อมของเทคโนโลยี SMRs ในไทยและต่างประเทศ รวมถึงบทเรียนการพัฒนา SMRs ในต่างประเทศ 3.กระบวนการวิเคราะห์และจัดลำดับเทคโนโลยีที่เหมาะสม ได้มีการวางแนวทางการดำเนินงานและเป้าหมายการติดตั้ง SMRs ของไทย ประเมินความพร้อมของประเทศ และเลือกเทคโนโลยีที่เหมาะสมกับบริบทของไทย ทั้งด้านพลังงาน เศรษฐกิจ ความปลอดภัยและกฎหมาย 4.การพัฒนาเทคโนโลยีในประเทศไทย ด้วยระบบนิเวศ อววน. นำเสนอถึงภาพรวมการพัฒนากำลังคน วิจัยและนวัตกรรม ถ่ายทอดเทคโนโลยีและโครงสร้างสนับสนุน สร้างศักยภาพอุตสาหกรรมและห่วงโซ่อุปทานให้เกิดการลงทุนและมูลค่าเพิ่มในประเทศ และความร่วมมือกับนานาชาติ เพื่อเร่งถ่ายทอดความรู้และยกระดับขีดความสามารถของประเทศ และ 5.แผนที่นำทางการพัฒนาเทคโนโลยี SMRs ในประเทศ ที่แสดงให้เห็นถึงแนวทางการดำเนินการ การเสริมสร้างกฎหมาย กำกับดูแล และความมั่นคงปลอดภัย รวมถึงการสร้างการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนอย่างต่อเนื่อง โดยผลลัพธ์ที่คาดหวังคือการที่ไทยมีพลังงานที่มั่นคงและเชื่อถือได้ สนับสนุนการบรรลุเป้าหมาย Net Zero รวมถึงขับเคลื่อนเศรษฐกิจและอุตสาหกรรม ยกระดับคุณภาพชีวิตและความมั่นคงของสังคม และพัฒนาประเทศไทยสู่การเป็นผู้นำด้านเทคโนโลยีนิวเคลียร์ในภูมิภาค
ทั้งนี้ ในการสัมมนายังได้มีการชี้แจงแนวทางและประเด็นการรับฟังความคิดเห็นในครั้งนี้ ประกอบด้วย 1.ความจำเป็นและบริบทของ SMR ในประเทศไทย 2.ความพร้อมของโครงสร้างพื้นฐาน 3.ประเด็นด้านเทคโนโลยี ความปลอดภัย 4.ประเด็นด้านการพัฒนาบุคลากรเพื่อรองรับ SMRs และ 5. Roadmap และกลไกการขับเคลื่อนในประเทศไทย โดยได้เปิดให้ผู้เข้าร่วมสัมมนาอภิปรายและแลกเปลี่ยนความคิดเห็น โดยมีประเด็นสำคัญ ได้แก่ การนำเสนอข้อมูลเทคโนโลยีเป็นไปอย่างเป็นกลางและสะท้อนสถานการณ์ปัจจุบัน โดยตระหนักว่าเทคโนโลยีที่ได้รับความสนใจในปัจจุบันอาจเปลี่ยนแปลงไปตามพัฒนาการของตลาดและอุตสาหกรรมในอนาคต และมีข้อเสนอให้พิจารณาศักยภาพของอุตสาหกรรมภายในประเทศในการผลิตชิ้นส่วนและอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนบทบาทของภาครัฐในการสนับสนุนการพัฒนาอุตสาหกรรมและห่วงโซ่อุปทานภายในประเทศ นอกจากนี้ผู้แทนจากภาคอุตสาหกรรมได้สะท้อนถึงความต้องการใช้ไฟฟ้าสะอาด และพลังงานคาร์บอนต่ำของผู้ประกอบการและคู่ค้าระหว่างประเทศ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญต่อความสามารถในการแข่งขันของภาคการผลิตไทยในอนาคต พร้อมเสนอให้พิจารณาทางเลือกเทคโนโลยีนิวเคลียร์หลายรูปแบบ เพื่อให้สอดคล้องกับบริบทและความต้องการของประเทศ
ที่ประชุมยังเห็นพ้องถึงความสำคัญของการพัฒนากำลังคนและองค์ความรู้ด้านนิวเคลียร์ โดยเฉพาะในกรณีของเทคโนโลยีรุ่นใหม่ที่ยังมีผู้เชี่ยวชาญจำนวนจำกัด รวมถึงการเตรียมความพร้อมด้านกฎหมาย กฎระเบียบ มาตรฐาน และโครงสร้างพื้นฐานที่เกี่ยวข้อง เพื่อรองรับการดำเนินงานในทุกระยะของโครงการ
อีกหนึ่งประเด็นสำคัญที่ได้รับการเน้นย้ำคือการสร้างความรู้ ความเข้าใจ และการยอมรับจากประชาชนและผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย (Stakeholders) ซึ่งถือเป็นปัจจัยความสำเร็จสำคัญของการพัฒนาโครงการนิวเคลียร์ในประเทศไทย โดยเสนอให้มีการดำเนินงานด้านการสื่อสารสาธารณะ และการเสริมสร้างความรู้ในทุกระดับอย่างเป็นระบบ พร้อมศึกษาและทำความเข้าใจประเด็นข้อกังวลของสังคมอย่างจริงจัง เพื่อสร้างความเชื่อมั่นและการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน โดยข้อคิดเห็นจากผู้เข้าร่วมจะถูกรวบรวมเพื่อนำประเด็นสำคัญ ข้อเสนอแนะและข้อคิดเห็นไปปรับปรุงร่างสมุดปกขาวฯ ให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้น ก่อนเผยแพร่ต่อไป